مىتوان يافت ، شهامت او در بيان حقايق و لحن عتاب‌آميزش در برابر حاكمان و قدرتمندان زمان و دنياداران از خدا بىخبر و زاهدنماهاى بىبصر است . هرچند كه در ميان آثار او - قصايدى كه به سنت شاعران ستايشگر سروده شده است - كم نيست ، اما تفاوت اين مدايح با ساير آثار مشابه ، در اين است كه سعدى به رغم ديگر گويندگان مداح متملق ، بجاى چاپلوسى و غلو و مبالغه در اوصاف ممدوح ، غالبا به‌عنوان ناصحى دلسوز و بيم‌دهنده ، صاحبان زر و زور و تزوير را به بىثباتى دنيا و زوال‌پذيرى قدرتهاى مادى و سرنوشت شوم و فرجام بد ستمگران متوجه مىكند و با تازيانهء هوشيارى بخش ملامت و نصيحت به تأديب ممدوحان خويش مىپردازد و به ديندارى و خداپرستى و عدالت و نيكوكارى دعوتشان مىكند . لذا بايد اذعان كرد كه : نه هركس حق تواند گفت گستاخ * سخن ملكى است سعدى را مسلم 13 ايمان مذهبى و اعتقاد راسخ سعدى به مبانى دينى از توحيديه‌هاى غرّاى او و اشعارى كه در بزرگداشت نبى اكرم ( ص ) سروده است ، به روشنى پيداست . او در عالم عشق‌ورزى به « عشق محمد و آل محمد » 14 بسنده مىكند و نيل به رستگارى و صفا را در پيروى از طريق پيامبر اسلام ( ص ) مىداند ، چنان كه گويد : مپندار سعدى كه راه صفا * توان رفت جز از پى مصطفى اما باوجود اين ارادت عميق ، و تقيدى كه به حفظ احكام دينى دارد ، از ويژگيهاى اخلاقى او ، دور بودنش از تعصب و تحجر فكرى است . او با داشتن مشربى وسيع و دلى آكنده از محبت به همنوع ، خويش و بيگانه و دست دشمن را به ديدهء رأفت و مهر مىنگرد و جز با ستم‌پيشگان و رياكارانى كه دين و مقدسات را دام تزوير و ملعبهء مقاصد و منافع شخصى خود قرار مىدهند ، مخالف نيست . سعدى نسبت به خلق جهان كه - همه يكسره نهال خدايند - مشفق و مهربان است . او مبشر صلح و بشردوستى است . در چشم‌انداز جهان آرمانيش ، بنى آدم اعضاى يك پيكر و از يك گوهرند و چون انسان و آزادى در نظر وى اهميت فراوان دارند ، لذا غايت آرزويش تفاهم ميان ملتها و از بين رفتن خصومتها و كدورتها از جوامع انسانى است . او در اين ارتباط با احساس مسئوليت و غمخوارى نسبت به ناتوانان و بيچارگان ،